Jakas reklama 

 

Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart (1819)
Prawdziwe nazwisko Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart
Data i miejsce urodzenia 27 stycznia 1756
Salzburg
Data i miejsce śmierci 5 grudnia 1791
Wiedeń
Narodowość austriacka
Dziedzina sztuki muzyka
Styl klasycyzm
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Wolfgang Amadeusz Mozart (ur. 27 stycznia 1756 w Salzburgu, zm. 5 grudnia 1791 w Wiedniu), austriacki kompozytor i muzyk, jeden z najwybitniejszych w historii, razem z Haydnem i Beethovenem należący do grona klasyków wiedeńskich.

Spis treści

edytuj Życie

edytuj Dzieciństwo

Urodzony w Salzburgu, ówczesnej stolicy małego, niezależnego arcybiskupstwa w ramach Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, jako siódme dziecko Leopolda Mozarta oraz Anny Marii z domu Pertl. Miał starszą o cztery lata siostrę Marię Annę nazywaną Nannerl, która także przejawiała uzdolnienia muzyczne. Razem z nią, kiedy miała 11 lat, mały Wolfi grywał duety klawesynowe na zasłoniętej materiałem klawiaturze. Ojciec ich - Leopard Mozart woził ich po całej Europie, przez co Wolfgang zaczął chorować. W roku 1761 komponuje on swój pierwszy utwór - Menuet i Trio KV 1.

Pozostała piątka rodzeństwa zmarła w wieku niemowlęcym. W wieku trzech lat Wolfi, słysząc grę siostry na klawesynie, zabawiał się wyszukiwaniem tercji na tym instrumencie (jak wspomina później jego siostra). Od piątego roku życia uczył się gry na klawesynie i skrzypcach pod kierunkiem swojego ojca.

edytuj Imiona Mozarta

Na chrzcie nadano mu imiona Johannes Chrysostomus Wolfgangus Teofilus, pierwsze dwa na cześć świętego katolickiego patrona dnia urodzenia Jana Chryzostoma, Wolfgang na pamiątkę dziadka ze strony matki, a Teofil na pamiątkę ojca chrzestnego. Przez większość życia kompozytor posługiwał się jednak imionami Wolfgang Amadé. Amadé to francuska wersja greckiego imienia Teofil (przyjaciel Boga lub umiłowany przez Boga). Wcześniej używał także wersji włoskiej (Amadeo). We wczesnych dokumentach występowała również forma Wolfgang Gottlieb (Gottlieb to niemieckie tłumaczenie dla Teofil). Natomiast nigdy nie używał najpowszechniejszej dzisiaj wersji łacińskiej Amadeus. W dzieciństwie rodzice używali również zdrobnień Wolferl, Wolfgangerl i we wczesnych czasach Wolfi, o czym wiadomo z listów ojca i innych źródeł.

edytuj Podróże

portret Mozarta (1782)

W styczniu 1762 Leopold Mozart i jego dzieci udali się w pierwszą podróż artystyczną - do Monachium na pierwsze rodzinne tournee. Szczegóły tego 3-tygodniowego pobytu nie są znane. Następna podróż całej rodziny, rozpoczęta we wrześniu tego samego roku, wiodła przez Pasawę i Linz do Wiednia. W habsburskiej stolicy Wolfgang i Nannerl zaprezentowali się jako klawesyniści zarówno na dworze cesarskim, jak i w pałacach arystokracji. W drodze powrotnej rodzina zatrzymała się na dwa tygodnie w Bratysławie i na początku stycznia 1763 powróciła do Salzburga.

W czerwcu 1763, zachęcony sukcesem podróży do Wiednia, Leopold Mozart z żoną i obojgiem dziećmi wyruszył na znacznie dłuższe tournee. Początkowo planowano podróż do wielu miast niemieckich i do Paryża; ewentualne dalsze cele miały zależeć od sukcesu - zwłaszcza materialnego - dotychczasowych koncertów. Wolfgang i Nannerl koncertowali zatem w Monachium, Augsburgu, Schwetzingen, Moguncji, Frankfurcie n. Menem (gdzie na koncert Mozarta przyszedł młody Goethe), Koblencji i (prawdopodobnie) Akwizgranie.

W październiku 1763 roku rodzina Mozartów przybyła do Brukseli.

W roku 1764 Wolfgang zagrał w Wersalu dla Ludwika XV i w pałacu Buckingam dla Jerzego III.

W 1769 roku Mozart został koncertmistrzem kapeli arcybiskupiej.

W latach 1769-1773 3-krotnie odwiedził Włochy (grudzień 1769 - marzec 1771, sierpień - grudzień 1771 i październik 1772 - marzec 1773). W czasie pierwszego pobytu poznał w Bolonii G.B. Martiniego i został przyjęty na członka sławnej Accademia Filarmonica. W czasie tej podróży po wysłuchaniu w Kaplicy Sykstyńskiej Miserere Gregorio Allegriego zapisał ten utwór z pamięci. "Miserere" można było wykonywać tylko w Kaplicy. Papież podziwiał geniusz młodego twórcy i nadał mu tytuł kawalera orderu "Złotej Ostrogi" (ze znanych kompozytorów takie odznaczenie otrzymał wcześniej Gluck).

W 1773 roku Mozart udał się z ojcem do Wiednia, prawdopodobnie w poszukiwaniu posady na dworze wiedeńskim. Spędził tam cztery miesiące, ale posady nie uzyskał. Tym niemniej pobyt w Wiedniu był ważny dla rozwoju jego twórczości (zaznajomił się wtedy m.in. z nowymi kwartetami Haydna). Następną podróż, trzymiesięczną, odbył na przełomie lat 1774 - 1775 do Monachium, gdzie skończył komponować operę komiczną Rzekoma ogrodniczka i dyrygował jej prapremierą.

We wrześniu 1777 Mozart rozpoczął kolejną podróż po Europie. Ponieważ ojciec, Leopold Mozart, nie otrzymał od arcybiskupa dłuższego urlopu, Wolfgang wyruszył w towarzystwie matki. Pierwszymi celami podróży były Monachium i Mannheim. Po dłuższym pobycie w Mannheimie oboje pojechali dalej do Paryża, gdzie Mozart spędził pół roku w 1778. Pobyt w Paryżu był w sumie nieudany: Mozart nie zdobył uznania paryskich melomanów (chociaż wykonanie jego Symfonii "Paryskiej" KV 297 było sukcesem) ani posady we Francji. Usilnie nakłaniany przez ojca do powrotu do Salzburga, wyruszył w drogę, zatrzymując się znowu w Mannheim i Monachium.

W czerwcu 1778 jego matka zachorowała i zmarła 3 lipca 1778 w Paryżu.

W styczniu 1779 Mozart wrócił do Salzburga.

Lata 1779 i 1780 Mozart spędził w Salzburgu. Wtedy też otrzymał zamówienie na napisanie wielkiej opery na rozpoczęcie sezonu operowego w Monachium w grudniu 1780. Operą tą był Idomeneo, król Krety.

W listopadzie 1780 Mozart udał się do Monachium, aby dokończyć pracę nad dziełem, nadzorować próby i dyrygować prapremierą oraz paroma następnymi przedstawieniami. Prapremiera Idomeneo została wprawdzie przesunięta z powodu żałoby po śmierci Marii Teresy 29 listopada 1780, ale w końcu odbyła się 29 stycznia 1781. Na premierę przyjechał do Monachium ojciec Mozarta, a także jego siostra. Korzystając z wyjazdu chlebodawcy, arcybiskupa Colloredo, do Wiednia, Mozart samowolnie przedłużył pobyt w Monachium.

W 1777 roku Mozart zakochał się w Alojzie Weber. W Monachium poznał 16-letną sopranistkę, w której też się zakochał. Chciał z nią wyruszyć w podróż, jednak te plany pokrzyżował Leopold Mozart, który zabronił synowi wyjazdu i wymógł na nim, aby przeprowadził się wraz z matką do Paryża. Wkrótce, w drodze powrotnej do Salzburga, Mozartowi udało się spotkać w Wiedniu ze swoją pierwszą miłością Alojzą Weber, która dała mu do zrozumienia, że nie odwzajemnia już jego uczuć. Załamany z powodu podwójnej straty, jaką była strata matki i Alojzy, Mozart wrócił do Salzburga, gdzie znalazł pracę u boku ówczesnego księcia arcybiskupa - hrabiego Colloredo. Praca ta nie trwała zbyt długo, bowiem w 1781 r. Mozart pokłócił się ze swoim pracodawcą i wyjechał do Wiednia, gdzie wynajął pokój u rodziny Weberów. Alojza była już wtedy mężatką, lecz Wolfgangowi bardzo spodobała się jej siostra Konstancja.

14 sierpnia w 1782 r. Wolfgang ożenił się z Konstancją Weber (1762-1842), która była śpiewaczką, i rozpoczął pracę nad operą Uprowadzenie z seraju. W trakcie ich 9-letniego małżeństwa Konstancja powiła siódemkę dzieci, z której przeżyła tylko dwójka.

17 czerwca w 1783 r. rodzi się pierworodny syn Mozarta, ale 19 sierpnia dziecko umiera. 26 października odbywa się prawykonanie Mszy C-dur KV 427. Plik:SCAN0006

edytuj Kres życia

Mozart nie miał trudnego życia. Często otrzymywał wynagrodzenie za swoją pracę, a gdy już posiadał pieniądze, to trwonił wielkie sumy, prowadząc ekstrawagancki styl życia. Świadczyło to jednak nie o jego próżności, lecz o chęci aktywnego zaistnienia w wiedeńskim świecie muzyków, co miało przynieść w efekcie dodatkowe dochody. Dużych wydatków przysparzała Mozartowi również jego żona Konstancja. Gdy była już szósty raz w ciąży, miała duże problemy ze stopami, co zmuszało ją do częstych i długich wyjazdów do uzdrowiska Baden.
Jeszcze w październiku 1791 r. nikt nie przypuszczał, że za 2 miesiące Mozarta już nie będzie. Przez wiele lat nie wiedziano, co było przyczyną śmierci kompozytora, tradycja romantyczna zaś stworzyła wokół tego faktu wiele fantastycznych legend. Po długotrwałej analizie medycznej Antona Neumayra ustalono jednak dość szczegółowy przebieg choroby Mozarta, w którego opisie znajdują się takie objawy, jak: wysoka gorączka, obfite wydzielanie potu i wysypka, stan zapalny i obrzmienie w obrębie kończyn, unieruchomienie ciała z powodu silnego bólu. Diagnoza mówi o ostrej gorączce reumatycznej z obrazem klinicznym nawrotu reumatoidalnego zapalenia stawów i jednoczesnym wystąpieniem reumatyzmu mózgowego połączonego z bardzo wysoką temperaturą i paraliżem najważniejszych ośrodków mózgu. Za bezpośrednią przyczynę śmierci uznaje się upust krwi dokonany przez medyka na dwie godziny przed śmiercią Mozarta. Zespół chorobowy wywołany był przez paciorkowce.

Śmierć przerwała pracę Mozarta nad mszą żałobną Requiem, której nie ukończył. Na prośbę Mozarta dzieło to dokończyli jego znajomi kompozytorzy, Joseph Eybler i Franz Xaver Süssmayr. W rękopisie Mozarta ostatnie nuty postawione jego ręką przypadają na 8 takt partii wokalnych Lacrimosa.

Potocznie uważa się, że Mozart zmarł w nędzy i zapomnieniu, pochowany w grobie dla ubogich. W rzeczywistości, choć jego twórczość nie była już tak modna jak w Wiedniu, w dalszym ciągu otrzymywał jednak znaczące przychody z różnych stron Europy, szczególnie z Czech, a konkretnie z Pragi. Został pochowany w grobie 3. klasy, tak jak większość mieszkańców Wiednia. Pochówek tego typu warunkowały dwa zarządzenia Józefa II z lat 1784-85, które narzucały poszczególne elementy pogrzebu.

Mozart spędził ostatnie lata swojego życia w Wiedniu, gdzie do dzisiaj można zwiedzać jeden z jego apartamentów przy Domgasse 5, w pobliżu katedry Św. Szczepana. W domu tym Mozart skomponował w 1786 Wesele Figara. Mozart żył o połowę krócej niż Beethoven, ale był zadziwiająco płodnym kompozytorem, od wczesnego dzieciństwa do śmierci w 1791 r.

W 1809 r. Konstancja poślubiła duńskiego dyplomatę, Georga Nicolausa von Nissena, który był miłośnikiem dzieł Mozarta i napisał pierwszą biografię kompozytora.

edytuj Twórczość

edytuj Muzyka wokalno-instrumentalna

edytuj Opery

Mozart z największym entuzjazmem, o którym świadczą również jego listy, pisał opery. W ciągu niespełna 23 lat skomponował ponad 20 dzieł scenicznych, przede wszystkim w panującym wówczas stylu włoskim i do włoskich na ogół tekstów.

W 1767 Mozart skomponował swoją pierwszą operę, jeśli można jej mianem określić scholastyczny dramat muzyczny Apollo et Hyacinthus (KV 38). Kolejna Bastien i Bastienne (1768, KV 50=46b) dała już całkiem inny rezultat. Młody muzyk był już zdolny do panowania nad tematem, a jego muzyka emanowała sielankową radością i urokiem spontaniczności. La finta semplice (1768, KV 51) jest pierwszym podejściem Mozarta do gatunku określanego opera buffa (opera komiczna).

Później, na zlecenia otrzymane w Mediolanie i Salzburgu, powstały pierwsze włoskie opery (opera seria i serenata teatrale: Mitridate re di Ponto (1770, KV 87), Ascanio in Alba (1771, KV 111), Il sogno di Scipione (1771, KV 126), Lucio Silla (1772, KV 135). Pierwszym operom seria brakuje formalnej perfekcji starszego Mozarta. Libretta są nieprzekonujące i nieprawdopodobne, był to jednak powszechny mankament ówczesnych oper.

W dziele La finta giardiniera (1774-1775, KV 196), Mozart wraca do opera buffa, przewyższając wszystkie poprzednie wzory tego gatunku. Mimo wad libretta postacie nie są już schematyczne, lecz stają się autentycznymi osobowościami, zaś muzyka dobitnie przyczynia się do ich podkreślenia.

Wśród niewielu oper do tekstu niemieckiego najważniejszy jest singspiel (śpiewogra) Uprowadzenie z Seraju. Chociaż legenda głosi (a film Miloša Formana Amadeusz ją utrwala), że po premierze Uprowadzenia z Seraju cesarz Józef II powiedział do Mozarta: „za dużo nut”, utwór odniósł ogromny sukces i przyniósł kompozytorowi sławę również poza Wiedniem. "Modna w tym czasie stylizacja muzyki „tureckiej” polegała na większej niż zazwyczaj ilości szybkich dźwięków w dynamice forte, obecności „egzotycznych” ozdobników o nietypowej chromatyce i „janczarskiej” instrumentacji (w rozbudowanym finale 2 aktu)." [1]

Trzy najwybitniejsze opery Mozarta powstały do librett napisanych przez Lorenza da Ponte. Jest to Wesele Figara, Don Giovanni i Così fan tutte (KV 588).

Wesele Figara (1786, KV 492) zostało oparte na Le marriage de Figaro Pierre'a Beaumarchais, dziele, które było źle przyjęte i rzadko wykonywane we Francji z powodu krytyki wad dominujących klas społecznych (duchowieństwa i arystokracji), przeciwstawionych zdrowemu duchowi Trzeciego Stanu. W Austrii opera Mozarta także spotkała się ze sprzeciwem ze strony dworu cesarskiego, chociaż Da Ponte usunął z oryginalnego tekstu najbardziej drastyczne wątki polityczne, podtrzymując jednak naganną ocenę postępowania hrabiego Almavivy. Opera została po raz pierwszy wykonana wiosną 1786 w wiedeńskim Burgtheater, odnosząc ogromny sukces. "Powstała „commedia per musica” – zabawna, ale z morałem i czytelną krytyką stosunków społecznych. Tradycyjna komedia charakterów ustąpiła w niej miejsca komedii sytuacyjnej, gdyż żadna z postaci nie jest śmieszna, a tym bardziej ośmieszana – zabawne są jedynie ich perypetie. W znakomitych ensemblach charaktery „kontrapunktują się”. Mozart najbardziej lubił sekstet w trzecim akcie, gdy stopniowo wyjaśniają się nieporozumienia narosłe w wyniku wcześniejszych intryg, ale każdy z bohaterów inaczej reaguje na tę zmianę sytuacji. Odczuwają oni radość, wzruszenie albo złość, a muzyka tę różnorodność reakcji wyśmienicie oddaje."[2]

Wyjątkowy sukces Wesele Figara odniosło w Pradze. W efekcie u Mozarta zamówiono nową operę i powstał Don Giovanni, kolejna w dziejach teatru opowieść o uwodzicielu ponoszącym karę za niemoralny tryb życia.

Don Giovanni nosi podtytuł „wesoły dramat” (dramma giocoso), a równocześnie ma momenty dramatyczne, a nawet tragiczne. Romantycy najchętniej kończyli operę sceną, w której głównego bohatera pochłania piekło. W XX wieku zazwyczaj można obejrzeć na końcu sekstet z udziałem pozostałych (z wyjątkiem głównego bohatera) postaci, które tłumaczą, że obejrzeliśmy przypowiastkę z morałem służącą rozrywce, czyli taki właśnie "wesoły dramat".

Uważa się, że muzyka tej opery jeszcze bardziej niż w Weselu Figara maluje różnorodne psychiki bohaterów. "Główny bohater przyjmuje ton bohaterski, uwodzicielski lub prowokujący w zależności od okoliczności. Jego służący Leporello często bywa nieodparcie komiczny, ale w sytuacjach dramatycznych jest równie przejmujący jak postacie „poważne”. Bohaterki reprezentują trzy różne światy i trzy style muzyczne. Dramatyczno-liryczne są arie Donny Anny. Z barokową emfazą śpiewa Donna Elwira. Natomiast partia wieśniaczki Zerliny pełna jest rokokowego wdzięku i naiwności."[3]

Do singspielu (śpiewogry) Mozart powrócił, pisząc w 1791 r. Czarodziejski flet (KV 620) do baśniowego libretta, które napisał Emanuel Schikaneder. Był on również, jak byśmy dzisiaj powiedzieli, producentem i reżyserem pierwszej inscenizacji tej opery, w której ponadto śpiewał jedną z głównych ról - Papagena. Podobnie jak w Uprowadzeniu z seraju, także i w Czarodziejskim flecie dialogi są mówione (a nie śpiewane), i to w języku niemieckim, co było typowe dla singspieli przeznaczonych dla szerszej widowni niż opery seria we włoskim stylu i języku.

Chronologiczna lista oper:

Oprócz nich istnieją także opery niedokończone:

Mozart napisał też muzykę do dramatu heroicznego Geblera - Thamos, król Egiptu (KV 345).

edytuj Utwory religijne

Muzyka sakralna Mozarta to głównie kompozycje wokalne, chociaż są też przykłady muzyki instrumentalnej, jak 17 Sonat kościelnych (lub organowych) na dwoje skrzypiec, kontrabas i organy (niektóre także z trąbkami i kotłami), skomponowanych między rokiem 1767 i 1780.

Kompozycje sakralne obejmują 19 mszy, wśród nich Weisenhaus Messe c-moll KV 139, pewną liczbę dzieł należących do gatunku Missa Brevis (tzw. msze krótkie), napisanych głównie w Salzburgu (KV 167-192-194-195 oraz tzw. Wróbla msza (KV 220)), a przede wszystkim Koronacyjna KV 317, Wielka Msza c-moll KV 427 (z nieukończonym Credo i brakującym Agnus Dei) i ostatnie dzieło Mozarta Requiem d-moll KV 626, napisane w 1791, po 8-letniej przerwie, gdy w ogóle nie komponował mszy, a ukończone przez Franza Xavera Süssmayra po śmierci Mozarta.

Do dzieł sakralnych należy szereg kompozycji innego rodzaju, wśród nich Kyrie, ofertoria, antyfony, motety (Exsultate, Jubilate KV 165 oraz bardzo znane Ave verum corpus KV 618).

Muzyka sakralna Mozarta prezentuje bogatą stylistycznie mozaikę: elementy tematów chorału gregoriańskiego spotykają się z surowymi kontrapunktami, niekiedy pojawiają się elementy operowe.

edytuj Inne

edytuj Muzyka instrumentalna

Twórczość dla zespołów instrumentalnych, obok symfonii, obejmuje divertimenta, nokturny, serenady (m.in. serenadę Eine kleine Nachtmusik (KV 525), cassazioni, marsze i tańce.

edytuj Symfonie

Symfonie Wolfganga Amadeusza Mozarta cz. 1[4]
Numer w edycji Breitkopfa tonacja K K6 rok uwagi
1 Es-dur 16 16 1764-1765
2 B-dur 17 17 1764 autorstwo wątpliwe
3 Es-dur 18 18 1764 autor K. F. Abel
4 D-dur 19 19 1764
5 B-dur 22 22 1765
6 F-dur 43 43 1767
7 D-dur 45 45 1768
8 D-dur 48 48 1768
9 C-dur 73 73 1772
10 G-dur 74 74 1770
11 D-dur 84 73q 1770
12 G-dur 110 75b 1771
13 F-dur 112 112 1771
14 A-dur 114 114 1771
15 G-dur 124 124 1772
16 C-dur 128 128 1772
17 G-dur 129 129 1772
18 F-dur 130 130 1772
19 Es-dur 132 132 1772
20 D-dur 133 133 1772
21 A-dur 134 134 1772
22 C-dur 162 162 1773
23 D-dur 181 162b 1773
24 B-dur 182 173dA 1773
25 g-moll 183 173dB 1773
26 Es-dur 184 161a 1773
27 G-dur 199 161b 1773
28 C-dur 200 189k 1773?-1774?
29 A-dur 201 186a 1774
30 D-dur 202 186b 1774
31 D-dur 297 300a 1778 Paryska
32 G-dur 318 318 1779
33 B-dur 319 319 1779
34 C-dur 338 338 1780
35 D-dur 385 385 1782 Haffnerowska
36 C-dur 425 425 1783 Linzka
37 G-dur 444 425a 1783 wstęp do Symfonii G-dur Michaela Haydna
38 D-dur 504 504 1786 Praska
39 Es-dur 543 543 1788
40 g-moll 550 550 1788 2 wersje
41 C-dur 551 551 1788 Jowiszowa

Oprócz wymienionych wyżej symfonii Mozart skomponował inne symfonie, z których część zostało ponumerowanych od 42 do 55 z tym, że brak w numeracji symfonii 49 oraz 53. Symfonie zamieszczone w poniższej tabeli są mało znanymi kompozycjami, rzadko wykonywanymi i nagrywanymi. W pierwszej wersji katalogu Köchla z 1862 roku symfonie wymieniono w dodatku do katalogu.

Symfonie Wolfganga Amadeusza Mozarta cz. 2[5]
Numer w edycji Breitkopfa tonacja K K6 rok uwagi
42 F-dur 75 75 1771
43 F-dur 76 42a 1767
44 D-dur 81 73l 1770
45 D-dur 95 73n 1770 przypisywana również Leopoldowi Mozart
46 C-dur 96 111b 1771
47 D-dur 97 73m 1770
48 D-dur 120 111a 1771 finał symfonii
50 D-dur 161,163 141a 1773-1774
51 D-dur 121 207a 1774-1775
52 C-dur 102 213c 1775
54 B-dur A216 C11.03 1770-1771
55 B-dur A214 45b 1768
A-dur A220 16a 1765?
F-dur A223 19a 1765?
C-dur A222 19b 1765? zaginęła
7a D-dur A221 45a 1768 Alte Lambach
D-dur A215 66c 1769
B-dur A217 66d 1769 zaginęła
B-dur A218 66e 1769 zaginęła

Od 1764 roku (KV 16) Mozart stworzył ponad 50 symfonii (zachowało się 41).[6]

edytuj Koncerty solowe

edytuj Koncerty fortepianowe

Koncerty fortepianowe Wolfganga Amadeusza Mozarta[8]
Numer w edycji Breitkopfa tonacja K K6 rok uwagi
1 F-dur 37 37 1767 aranżacja koncertu: cz.1 H. F. Raupach Op.1 Nr 5, cz.2 ?, cz.3 L. Honauer Op.2 Nr 3
2 B-dur 39 39 1767 aranżacja koncertu: cz.1 H. F. Raupach Op.1 Nr 1, cz.2 J. Schubert Op.17 Nr 2, cz.3 H. F. Raupach Op.1 Nr 1
3 D-dur 40 40 1767 aranżacja koncertu: cz.1 L. Honauer Op.2 Nr 1, cz.2 J. G. Eckard Op.1 Nr 4, cz.3 C. P. E. Bach Wq 17
4 G-dur 41 41 1767 aranżacja koncertu: cz.1 L. Honauer Op.1 Nr 1, cz.2 H. F. Raupach Op.1 Nr 1, cz.3 L. Honauer Op.1 Nr 1
D-dur 107, 1 107, 1 1772 aranżacja koncertu J. C. Bacha Op.5 Nr 2
G-dur 107, 2 107, 2 1772 aranżacja koncertu J. C. Bacha Op.5 Nr 3
Es-dur 107, 3 107, 3 1772 aranżacja koncertu J. C. Bacha Op.5 Nr 4
5 D-dur 175 175 1773 nowy finał dla koncertu D-dur stanowi Rondo Nr 1 D-dur K 382 z 1785 roku
6 B-dur 238 238 1776
7 F-dur 242 242 1776 koncert na 3 fortepiany; istnieje również wersja na 2 fortepiany
8 C-dur 246 246 1776 ”Lützow”
9 Es-dur 271 271 1777 "Jeunehomme"
10 Es-dur 365 316a 1779 koncert na dwa fortepiany
12 A-dur 414 385p 1782 finał koncertu A-dur miało stanowić prawdopodobnie Rondo Nr 2 A-dur K 386 z 1782 roku
11 F-dur 413 387a 1782-1783
13 C-dur 415 387b 1782-1783
14 Es-dur 449 449 1784
15 B-dur 450 450 1784
16 D-dur 451 451 1784
17 G-dur 453 453 1784
18 B-dur 456 456 1784
19 F-dur 459 459 1784
20 d-moll 466 466 1785
21 C-dur 467 467 1785
22 Es-dur 482 482 1785
23 A-dur 488 488 1786
24 c-moll 491 491 1786
25 C-dur 503 503 1786
26 D-dur 537 537 1788 ”Koronacyjny”, z okazji koronacji cesarza Leopolda II we Frankurcie
27 B-dur 595 595 ?1788-1791

Mozart ukończył 25 koncertów fortepianowych. Stały się wzorcem klasycznego koncertu solowego. Wszystkie są trzyczęściowe. Nie ma jednak dwóch identycznych form. Nigdy też solista nie powtarza dosłownie fraz granych przez orkiestrę, ani orkiestra nie powtarza partii solisty. Obsada orkiestrowa też jest różnorodna: same instrumenty smyczkowe, smyczkowe wraz z dętymi ad libitum, aż po pełną obsadę symfoniczną z trąbkami i kotłami. Porównując kolejne utwory zauważa się, jak orkiestra stopniowo awansowała z pozycji akompaniatora do roli partnera solisty. Charakter muzyki często nasuwa skojarzenia z operową muzyką Mozarta.[9]

15 najwybitniejszych koncertów powstało od końca 1782 roku przez 4 najbliższe lata, kiedy Mozart organizował serie koncertów. Są to:

W 1788 chciał znów organizować koncerty i dlatego skomponował Koncert D-dur (KV 537, zw. „Koronacyjnym”). Ostatni koncert fortepianowy (B-dur KV 595) napisał dla siebie w 1791.

edytuj Koncerty na różne instrumenty

Mozart skomponował ponad 20 koncertów na instrumenty inne niż fortepian. Na instrumenty dęte najlepsze koncerty powstawały dla muzyków zaprzyjaźnionych z kompozytorem.

Zob. też:

edytuj Serenady, divertimenta itp.

,,W piękne letnie noce o każdej porze można natrafić na uliczne serenady... Taką nocną muzykę, na którą składa się dość znaczna liczba utworów, wykonuje zazwyczaj trio lub kwartet instrumentów dętych. Wieczory poprzedzające dni imienin pięknych dam obfitowały w ten rodzaj rozrywki i nieraz mimo późnej pory w kilka chwil wszystkie okna były wypełnione, a muzyków otaczał oklaskujący ich tłum”, opinisywał życie muzyczne na ulicach Wiednia Charles Burney[10]. Podobnie bywało w w Salzburgu. Z takich okazji powstawały divertimenta [wł., fr. = rozrywka, zabawa], kasacje [żarg. austr. gassatim gehen = spacerować/grać w zaułkach], notturni [fr. nocturne = nocny] i serenady [wł. sera = wieczór], złożone z wielu krótkich części, rozpoczynając i kończąc marszem. Zawierały tańce (głównie menuety) oraz epizody śpiewne. W dorobku Mozarta są to chociażby wczesne Divertimenti KV 136-138 na obsadę smyczkową, jak również utwory na instrumenty dęte i rozmaite kombinacje instrumentów smyczkowych i dętych. Tak zwana Gran Partita (KV 361) (Serenada) jest najznakomitszym dziełem Mozarta na zespół kameralny złożony z dwóch obojów, dwóch klarnetów, dwóch rożków basetowych, czterech rogów myśliwskich, dwóch fagotów i kontrabasu. Mozart pozostawił ogromną liczbę tańców z orkiestrą, włączając w to menuety (ponad 100), kontredanse i Deutsche Tänze (albo Ländler, będący pierwowzorem walca). Deutsche Tänze (56 w okresie 1787-1791) zostały napisane głównie na publiczne bale w Wiedniu. W kontredansach, także pisanych głównie w Wiedniu, można znaleźć elementy muzyki programowej, jak Il Temporale KV 535, La Bataille KV 600, Canarino KV 602 itd.

edytuj Muzyka kameralna

posłuchaj muzyki

Na muzykę kameralną Mozarta składa się 26 kwartetów smyczkowych (wśród nich Divertimenti KV 136, 137, 138, które są raczej uwerturami we włoskim stylu) i 6 kwintetów smyczkowych. Cykl trzyczęściowych tzw. Kwartetów Mediolańskich (KV 80 i KV 155-160) jest o tyle interesujący, że utwory te mogą być uznane za prekursorskie w stosunku do późniejszych bardziej rozbudowanych kwartetów smyczkowych. Bardziej rozbudowane stylistycznie są Kwartety Wiedeńskie (KV 168-173), skomponowane w 1773. Prawdopodobnie w Wiedniu Mozart słyszał kwartety Józefa Haydna i był pod ich wielkim wrażeniem. Mozart chociaż naśladował swoich kolegów artystów, ciągle nie jest w stanie osiągnąć poziomu Haydna w tym najtrudniejszym ze wszystkich gatunków muzycznych.

Mozart powrócił do kwartetu we wczesnych latach 1780. po przeniesieniu się do Wiednia i osobistym poznaniu Haydna, z którym się zaprzyjaźnił. Haydn opublikował właśnie zbiór sześciu kwartetów , które, jak się uważa, były powodem dla którego Mozart powrócił do kwartetu. Z czasem (1782-1785) Mozart ukończył sześć kwartetów (KV 387, 421, 428, 458, 464, 465). Kwartety te uważa się za najlepsze gatunkowo i często są nazywane kwartetami Haydna, któremu były dedykowane.

Ostatnie cztery kwartety, Kwartety Pruskie (KV 499, 575, 589, 590), napisane najprawdopodobniej dla króla Prus Fryderyka Wilhelma II są cenione za śpiewny charakter partii wiolonczeli (instrument, na którym grywał sam król), słodycz dźwięków i równowagę między poszczególnymi instrumentami.

posłuchaj muzyki Mniej liczne kwintety smyczkowe (174, 515, 516, 593, 614) na dwoje skrzypiec, dwie altówki i wiolonczelę niekiedy uznaje się za będące na jeszcze wyższym poziomie niż kwartety. Wśród nich jest Kwintet g-moll (KV 516), przez wielu uznany za najwspanialszy. Nastrój namiętności i tragedii w tym utworze przypomina Symfonię w tej samej tonacji.

Mozart napisał wiele innych utworów kameralnych na różne składy instrumentów, takich jak: sonaty i wariacje na fortepian i skrzypce; dwa duety na skrzypce i altówkę KV 423, 424; Kwintet na klarnet i smyczki A-dur (KV 581); Kwintet na fortepian i instrumenty dęte Es-dur KV 452 (o którym wypowiedział się w liście do ojca, że to najlepszy utwór, jaki dotychczas napisał); Kwartet na obój i instrumenty smyczkowe F-dur KV 370.

Kwartety i kwintety smyczkowe są czteroczęściowe, tak jak symfonie. Tria fortepianowe oraz utwory kameralne z udziałem instrumentu dętego są trzyczęściowe, jak koncerty instrumentalne. W utworach na same smyczki znakomity jest kontrapunkt. W utworach na instrumenty z różnych grup – na przykład w Kwintecie klarnetowym A-dur (KV 581) – bardzo efektowne są epizody koncertujące.

Bardzo oryginalnym utworem kameralnym Mozarta jest Adagio c-moll i Rondo C-dur na szklaną harmonikę, flet, obój, altówkę i wiolonczelę KV 617 (1791). (Na szklaną harmonikę solo Mozart napisał natomiast krótkie Adagio C-dur KV 356.)

posłuchaj muzyki

Warto podkreślić, że Mozart lubił posługiwać się nie tylko autocytatami i tak na przykład w Koncercie nr 25 C-dur, KV 503, w finale 1-szej jego części (Allegro maestoso) słyszymy cytat z Marsylianki, właściwie jej początek, który przewija się zresztą przez całe to allegro.

edytuj Solowa muzyka fortepianowa

Między rokiem 1782 i 1786 Mozart napisał 20 utworów na fortepian solo (wśród nich sonaty, wariacje, fantazje, suity, ronda) i utwory fortepianowe na cztery ręce oraz na dwa fortepiany.

edytuj Katalog Köchla

Dorobek Mozarta to ponad 600 kompozycji, w tym 20 oper, 68 symfonii, 27 koncertów i 19 mszy. Po jego śmierci podejmowano kilka prób zinwentaryzowania jego kompozycji, ale przedsięwzięcie takie udało się dopiero w 1862 Ludwigowi von Köchlowi, wiedeńskiemu botanikowi, mineralogowi i nauczycielowi. Wielka księga Köchla, licząca 551 stron, została zatytułowana Chronologisch-thematisches Verzeichnis sämtlicher Tonwerke Wolfgang Amadé Mozarts (niem. Chronologiczno-tematyczny spis wszystkich dzieł muzycznych Wolfganga Amadeusza Mozarta). Od nazwiska Köchla wywodzi się także sygnatura KV (Köchel-Verzeichnis — katalog Köchla) umieszczana przed kolejnym numerem dzieł Mozarta, w miejsce zwyczajowego „opus”. W literaturze anglojęzycznej stosowana jest sygnatura K.

edytuj Recepcja

Spojrzenie na postać i muzykę Mozarta należy do najbardziej złożonych zjawisk w historii muzyki, a wokół jego osoby narosło wiele legend i kontrowersji. Wielu ludziom trudno wyobrazić sobie jak człowiek, który przeżył zaledwie 36 lat, zdołał napisać ponad 600 utworów, często tak rozbudowanych jak opery lub oratorium, a przy tym bardzo oryginalnych, chociaż przecież pisać zaczął w bardzo młodym wieku. Fascynuje też jego pamięć muzyczna, i wielokrotnie powtarza się, jak np. zapisał z pamięci Miserere Gregoria Allegri po jednorazowym wysłuchaniu go w Kaplicy Sykstyńskiej.

W XIX wieku Mozart cieszył się umiarkowaną popularnością. Znano przede wszystkim jego trzy opery (Wesele Figara, Czarodziejski flet i Don Giovanniego), Requiem, koncerty fortepianowe d-moll i c-moll oraz trzy ostatnie symfonie, które najlepiej pasowały do romantycznych ideałów. Kult Beethovena sprawił, że jeszcze do połowy XX wieku uważano, iż w wielu dziedzinach Mozart mu ustępował i "dopiero odejście od podobnego sposobu widzenia dziejów sztuki pozwoliło docenić osiągnięcia Mozarta, które w niektórych dziedzinach były tak wyjątkowe, że właściwie nie znalazły następców."[11]

Wielu kompozytorów wielbiło natomiast Mozarta. Beethoven powiedział do swojego ucznia Riesa, że nigdy nie byłby w stanie stworzyć melodii tak pięknej, jak pierwsze ustępy 24. koncertu fortepianowego, i złożył hołd Mozartowi, pisząc wariacje oparte na jego tematach (jak dwa zbiory Wariacji na wiolonczelę i fortepian opartych na tematach z Czarodziejskiego Fletu) i cadenzy do szeregu koncertów fortepianowych, m.in. do koncertu KV 466. Wariacje na tematy z dzieł Mozarta napisał też m.in. Fryderyk Chopin (La ci darem la mano z Don Giovanniego). Wioelbicielem Mozarta był Gioacchino Rossini. Czajkowski napisał suitę Mozartiana na cześć austriackiego kompozytora, a Mahler umarł ze słowem "Mozart" na ustach. Krytyk muzyczny James Svejda, wypełniając podanie o pracę, w pytaniu o religię napisał "Mozart".

Jednak stosunek do jego muzyki do dzisiaj bywa różny. Jak podkreśla D. Gwizdalanka: "dla jednych Mozart jest mistrzem ładnych melodii, twórcą uroczych serenad i oper buffa, w którego muzyce nie ma powodu doszukiwać się „głębi”. Dla innych Mozart jest uosobieniem doskonałości, a jego genialna inwencja harmoniczna źródłem przeogromnego bogactwa wyrazowego muzyki."[12]

edytuj Mozart jako postać literacka

Legendy, jakie narosły wokół osoby Mozarta uczyniły go postacią atrakcyjną dla literatury, a potem filmu. Chętnie opowiadano, że Mozart komponował Requiem z myślą o własnej śmierci. Inna legenda głosiła jakoby Mozart miał być zamordowany przez swoich braci z Loży wolnomularskiej, ponieważ w operze pod tytułem Czarodziejski flet (KV 620) zdradził tajemnice ich misterium.

Rzekoma rywalizacja między Mozartem i Antonio Salierim stała się tematem sztuki Aleksandra Puszkina Mozart i Salieri. Nikołaj Rimski-Korsakow skomponował operę Mozart i Salieri, a Peter Shaffer napisał sztukę teatralną Amadeus, zekranizowaną w 1984 przez Milosza Formana. Większość dramatów opartych na życiu Mozarta jest w dużej mierze fabularyzowana.

edytuj Współczesne ślady Mozarta w Salzburgu

W domu, w którym urodził się Mozart (Mozarts Geburtshaus) można zobaczyć skrzypce i klawikord, na których grywał. Zgromadzono tu również dekoracje sceniczne do jego przedstawień operowych.
Na Makartplatz 8, w drugim salzburskim mieszkaniu rodziny Mozarta (Mozarts Wohnhaus), zorganizowano stałą ekspozycję instrumentów muzycznych z epoki. W Mozarteum przy Schwartstrasse 26-28 można obejrzeć znajdującą się niegdyś w Wiedniu niewielką chatkę drewnianą, w której Mozart napisał muzykę do Czarodziejskiego fletu. W barokowej katedrze na Residenzplatz Mozart był Konzertmeistrem.

Od imienia kompozytora nazwano powstałą w 1842 roku prestiżową akademię muzyczną Mozarteum. Od 1917 odbywa się Festiwal Salzburski Salzburger Festspiele, którego pomysłodawcami i założycielami byli Max Reinhardt, Ryszard Strauss i Hugo von Hofmannsthal. Gromadzi tłumy melomanów. Rokrocznie w przeddzień otwarcia inaugurowany jest tańcem z pochodniami, tzw. Fackeltanz. W ramach festiwalu wystawiane są opery, dramaty, odbywają się koncerty, projekcje filmów.

edytuj Mozart w Polsce

Obecnie z polskich miast także Warszawa ma swój festiwal, na którym od lat wystawiane są wszystkie dzieła sceniczne Mozarta, oraz warto zauważyć to, że corocznie od 2001 roku, 4-go grudnia o 23:00 w kościele oo. Franciszkanów na Wzgórzu Przemysła w Poznaniu sprawowana jest msza św., Requiem za duszę W. A. Mozarta z wiadomą oprawą muzyczną, a od niedawna także i to miasto ma swój mozartowski festiwal.

edytuj Bibliografia

edytuj Zobacz też

edytuj Posłuchaj

Przypisy

  1. ↑ D. Gwizdalanka: Mozart: klasyk zagadkowy, w: Historia muzyki 2, Kraków 2006, s. 147
  2. ↑ D. Gwizdalanka, Historia muzyki 2, op. cit., s. 147.
  3. ↑ D. Gwizdalanka, Historia muzyki 2, op. cit., s. 147.
  4. ↑ Tabela została opracowana na podstawie katalogu dzieł W.A.Mozarta zamieszczonego w The New Grove Dictionary Of Music and Musicians, Oxford University Press, 1980, tom.12, s.734-736. Symbol K oznacza numer w wersji katalogu Köchla z 1862 roku, natomiast K6 oznacza numer wersji 6/1964 katalogu Köchla z 1964 roku.
  5. ↑ Tabela została opracowana na podstawie katalogu dzieł W.A.Mozarta zamieszczonego w The New Grove Dictionary Of Music and Musicians, Oxford University Press, 1980, tom.12, s.734-736. Symbol K oznacza numer w wersji katalogu Köchla z 1862 roku, natomiast K6 oznacza numer wersji 6/1964 katalogu Köchla z 1964 roku. Katalog nie podaje numerów symfonii 48, 51, 52, 54, 55, 7a.
  6. ↑ "Ponad 50 symfonii" podaje D. Gwizdalanka (Historia muzyki 2, op. cit., s. 160) i ponieważ jest to najnowsza książka wydana przez wydawnictwo specjalizujące się w muzyce, więc można mieć nadzieję, że jest to liczba najbardziej wiarygodna. Natomiast Przewodnik po muzyce koncertowej wydany przez PWM w 2004 r. podaje, że zachowały się 41 symfonie (s. 115).
  7. ↑ Motyw ten występuje w następujących utworach:
    1. Symfonia Es-dur (KV 16): cz. II t. 7-17
    2. Missa brevis (KV 192): początek Credo
    3. Msza C-dur (KV 257): początek Sanctus
    4. Symfonia B-dur (KV 319): cz. I, t. 143-146
    5. Sonata na fortepian i skrzypce E-dur (KV 481): cz. I t. 105-108 i wielokrotnie do t. 118
    6. II Divertimento B-dur (KV 439): Menuet, trio
    Ponadto w motyw ten układają się tonacje symfonii R. Schumanna (B-C-Es-d) i J. Brahmsa (c-D-F-e). Wg: D. Gwizdalanka, Historia muzyki 2, op. cit., s. 160
  8. ↑ Tabela została opracowana na podstawie katalogu dzieł W.A.Mozarta zamieszczonego w The New Grove Dictionary Of Music and Musicians, Oxford University Press, 1980, tom.12, s.740 oraz s.746. Symbol K oznacza numer w wersji katalogu Köchla z 1862 roku, natomiast K6 oznacza numer wersji 6/1964 katalogu Köchla z 1964 roku.
  9. ↑ D. Gwizdalanka, op. cit., s. 153-154.
  10. ↑ D. Gwizdalanka, op. cit., s. 113.
  11. ↑ D. Gwizdalanka, Historia muzyki 2, Kraków 2006, s. 163.
  12. ↑ D. Gwizdalanka, Historia muzyki 2, Kraków 2006, s. 163.

edytuj Linki zewnętrzne