| Wojna polsko-austriacka V koalicja antyfrancuska, wojny napoleońskie |
|||||||||
 Bitwa pod Raszynem |
|||||||||
| Data | 10 kwietnia - 14 października 1809 | ||||||||
| Miejsce | Księstwo Warszawskie, Galicja | ||||||||
| Wynik | zwycięstwo Polaków, powiększenie terytorium Księstwa Warszawskiego | ||||||||
|
|||||||||
| Wojny napoleońskie |
|---|
|
I koalicja antyfrancuska (1793) |
| V koalicja antyfrancuska |
|---|
|
Sacile - Teugen-Hausen - Raszyn - Ratyzbona - Abensberg - Landshut - Eckmühl - Ebersberg - Piava - Aspern - Bergisel - Raab - Wagram - Gefrees - Znaim |
Wojna polsko-austriacka – wojna będąca częścią wojny Napoleona z V koalicją, prowadzona jednak samodzielnie przez wojska polskie pod dowództwem Wodza Naczelnego Wojsk Polskich księcia Józefa Poniatowskiego, przy wsparciu wojsk saskich wyłącznie w pierwszej fazie bitwy pod Raszynem.
Spis treści |
edytuj Sytuacja militarno-polityczna w Europie w czasie wojny austriacko-polskiej
Wejście wojsk austriackich miało niejako w łatwy sposób wiązać zaplecze austriackie jakim było Księstwo Warszawskie. Główny teatr zmagań miał miejsce bowiem w samej Austrii, ale też i we Włoszech (Eugeniusz i Marmont). Stąd też tylko 30.000 korpus Arcyksięcia Ferdynanda d`Este wkroczył na ziemie Księstwa. Aby dobrze móc porównać czas jaki dany był Polakom pod dowództwem ks. Józefa Poniatowskiego warto porównać chronologię dat na głównym teatrze zmagań i w samej kampanii.
- 21 kwietnia-22 kwietnia 1809 zwycięska dla Francuzów Bitwa pod Eckmühl
- 12 maja 1809 Napoleon zajął Wiedeń .
- 16 maja-17 maja 1809 niepowodzenie w bitwie pod Aspern i Essling nad Dunajem,
- 6 lipca 1809 zwycięstwo nad Austriakami w bitwie pod Wagram.
- 11 lipca 1809 rozejm francusko-austriacki
- 18 października 1809 pokój w Schonbrunn
W czasie kampanii 1809 Rosja była w sojuszu z Francją, więc nie mogła się włączyć w działania Wojska Polskiego, i choć nie włączała się to praktycznie szła na południe niejako pilnując aby ruchy polskie nie wiodły do wschodniej Galicji czyli na Lwowszczyznę i Tarnopolszyznę. Znamiennym było spotkanie u bram Krakowa, gdzie Rosjanie oświadczyli iż to oni zajmują miasto za ustępującymi Austriakami. Książę Józef Poniatowski torując sobie drogę wjechał do miasta tym samym otwierając szansę na przyłączenie go do Księstwa. Rosjanie jako sojusznicy nie mogli walczyć u bram Krakowa z Poniatowskim jako sojusznicy Francji....
edytuj Przebieg wydarzeń wojny austriacko-polskiej
edytuj Chronologia działań militarnych
- 14 kwietnia 1809 - Austriacy przekraczają granicę Księstwa na Pilicy.
- 15 kwietnia 1809 - potyczka pod Mogielnicą
- 17 kwietnia 1809 - potyczka pod Coniewem
- 19 kwietnia 1809 Bitwa pod Raszynem - nie rozstrzygnięta.
- 21 kwietnia 1809 - 48-godzinny rozejm na opuszczenie Warszawy przez Wojsko Polskie
- 23 kwietnia 1809 - Wojsko Polskie opuszcza a Austriacy wkraczają do Warszawy. Sztab Józefa X. Poniatowskiego staje w Zegrzu.
- 25 kwietnia 1809 Bitwa pod Grochowem - wygrana Polaków.
- 27 kwietnia 1809 Bitwa pod Radzyminem - wygrana Polaków.
- 2 maja-3 maja 1809 bitwa pod Ostrówkiem - wygrana Polaków.
- 5 maja 1809 potyczka pod Kockiem
- 10 maja 1809 oblężenie Płocka przez Austriaków
- 14 maja 1809 Zajęcie Lublina przez Polaków
- 15 maja 1809 oblężenie Torunia- nie udane dla Austriaków.
- 18 maja 1809 Atak na fortyfikacje Sandomierza i zajęcie przez Polaków
- 20 maja 1809 Atak na fortecę w Zamościu i zajęcie przez Polaków
- 21 maja 1809 Potyczka na Kępie Zawadzkiej koło Wilanowa wygrana przez Polaków
- 26 maja 1809 Próba przekraczania Wisły pod Żeraniem odparta przez Polaków
- 27 maja 1809 Zajęcie Lwowa przez Polaków
- 2 czerwca 1809 ks. Józef Poniatowski powołuje Rząd Centralny Wojskowy Tymczasowy Obojga Galicji
- 2 czerwca na 3 czerwca 1809 w nocy Austriacy opuszczają Warszawę
- Obrona zamku sanockiego pod dowództwem gen. Ksawerego Krasickiego przed austriakami (czerwiec)
- 11 czerwca 1809 Bitwa pod Jankowicami
- 12 czerwca 1809 Bitwa pod Gorzycami (inna nazwa: bitwa pod Wrzawami)
- 18 czerwca 1809 Bitwa pod Zaleszczykami,
- 18 czerwca 1809 Odbicie Sandomierza przez siły arcyksięcia Ferdynanda
- 1 lipca 1809 Bitwa pod Jeziorną (na Lwowszczyźnie, pod dowództwem Piotra Strzyżewskiego)
- 3 lipca 1809 Bitwa pod Zagroblą (na Lwowszczyźnie, pod dowództwem Piotra Strzyżewskiego)
- 5 lipca 1809 Książę Poniatowski rozpoczyna ofensywę z rejonu Radomia na południe
- 11 lipca 1809 rozejm francusko-austriacki
- 14 lipca 1809 Starcia forpoczty Rożnieckiego pod Żarnowcem na przedpolu Krakowa
- 15 lipca 1809 Wkroczenie księcia Poniatowskiego do Krakowa
- 16 lipca-18 lipca 1809 Bitwa pod Chmielówką (na Lwowszczyźnie, pod dowództwem Piotra Strzyżewskiego)
- 14 października 1809 Ziemie wyzwolone z wyjątkiem rejonu Lwowa przyłączone traktatem z Schonbrunn do Księstwa Warszawskiego
edytuj Manewr austriacki na Warszawę
Po wybuchu w kwietniu 1809 nowej wojny austriacko-francuskiej, liczący 32 tys. korpus wojsk austriackich dowodzony przez arcyksięcia Ferdynanda d'Este uderzył na Księstwo Warszawskie. Nie było w nim wtedy wojsk francuskich, zaś polskie liczyły tylko 14 tys. żołnierzy. Niewielka liczba żołnierzy polskich wynikała z faktu zaangażowania przez Napoleona większości wojsk Księstwa w kampaniach poza granicami kraju. Stacjonujące na miejscu siły pozostawały pod dowództwem ks. Poniatowskiego. Postanowił on stawić opór Austriakom na przedpolach Warszawy.
Po nierozstrzygniętej bitwie 19 kwietnia pod Raszynem Austriacy zajęli Warszawę. Począwszy od bitwy raszyńskiej wojska saskie wycofały się z działań militarnych.
edytuj Austriackie fiasko forsowania linii Wisły
Gen. Poniatowski oddał nieufortyfikowaną stolicę i przegrupował swoje siły na prawą stronę Wisły na Pragę fortyfikowaną przez Napoleona w latach 1807-1809. Zmusiło to Austriaków do objęcia Warszawy garnizonem, który zamroził część sił i paradoksalnie odebrał tak charakterystyczną dla ich strategii inicjatywę. Następnie, próbując wyjść z impasu Austriacy próbowali lądować na drugim brzegu rzeki. Garnizon praski bił skutecznie jednostki austriackie pod Grochowem, Żeraniem i pod Ostrówkiem na przeciw Góry Kalwarii gdzie austriacy budowali przeprawę mostową z drewna wycinanego w lasach wilanowskich. W tym ostatnim starciu Gen. Sokolnicki dowodząc dużo gorzej uzbrojonymi oddziałami polskimi wziął do niewoli ponad 1000 jeńców. Kolejne porażki zmusiły Austriaków do pozostania na lewym brzegu.
edytuj Austriacki marsz ku Prusom
Po zajęciu Warszawy część korpusu Arcyksięcia d`Este wyruszyła na północ, docierając kolejno do Płocka i Torunia. Celem tych działań było rozciągnięcie terenu zajętego aż pod granice Prus. Austiacy dążyli bowiem do wciągnięcia Prus w wojnę przeciwko Francji. Twierdza toruńska broniona pod dowództwem gen. Woyczyńskiego oparła się austriackim oddziałom, które po tym niepowodzeniu a wobec rozciągnięcia szlaków komunikacyjnych i wobec bierności pruskiej nie podjęły blokady. Siły austriackie skierowały się w kierunku na Poznań, gdzie stał gen. J.H. Dąbrowski, a stamtąd również nie osiagając blokady Poznania marszem odwrotnym skierowały się na Warszawę.
edytuj Powstanie polskie we Lwowszczyźnie i Tarnopolszczyźnie
Wojska polskie kontynuowały natarcie na południe, do Galicji (zaboru austriackiego). Trzymając się przy tym blisko Wisły tak, aby kontrolować sytuację. W ramach marszu spod Zamościa, i wejścia do Galicji Piotr Strzyżewski 27 maja 1809 r., ze swoim oddziałem, ruszył na południe, w kierunku na Sokal i na Lwów, skierował się na Busk, Brody, Złoczów. Prezesem polskiego rządu złoczowskiego mianował Tomasza Dąbskiego, a wiceprezesem Kownackiego. P. Strzyżewski pospieszył na uczynione od obywateli wezwanie do Tarnopola, gdzie nominował miejscowe władze cyrkułowe z prezesem Michałem Konopką i z wiceprezesem Zabilskim. I tu zgłosił się do Strzyżewskiego chorąży krzemieniecki Gabriel Rzyszczewski, wraz z 300 konnymi i z oddziałami kawalerii hr. Marcin Tarnowski - 60 ludźmi, hr. Adam Potocki ze 200 konnymi, Józef Dwernicki, hr. Dulski oraz Augustyn Trzecieski, każdy ze 100 ludźmi. Organizacją piechoty miał w Tarnopolu zająć się Józef Marchocki i starano się formować batalion strzelców. W sumie oddział P. Strzyżewskiego liczył ok. 1200 ludzi nie licząc formującej się piechoty. Do powstańczego miasta zdążały piesze i konne oddziały z cyrkułów Stryjskiego i Samborskiego, zorganizowane przez kpt. Piotra Terleckiego. Ruszyła kampania 1809 r. przeciw Austrii pod Tarnopolem, Wieniawką, Chorostkowem, Brzeżanami, Adamówką i Zaleszczykami, gdzie doszło do bitwy przeciw gen. Bickingowi w dniu 18 czerwca 1809 r. (Np. w czasie wojny z Austrią, na wieść o nadchodzącym wojsku polskim uformowano w Brzeżanach szwadron kawalerii pod dowództwem Alojzego Cykowskiego, a zarządca dóbr książąt Lubomirskich. Nowicki wystawił kompanię strzelców z dóbr Brzeżany). W sumie oblicza siły płk Piotra Strzyżewskiego(1777-1854) na 250 kawalerzystów liniowych, 400 ochotników konnych, 300 strzelców pieszych oraz 4 000 pospolitego ruszenia.
edytuj Manewr polski w kierunku Galicji
Rezultatem działań wojennych na południu kraju, było zajęcie Lublina, Sandomierza, Zamościa (w wyniku nocnego ataku na fortecę w ręce polskie dostało się 2000 jeńców i 40 armat), Lwowa i Krakowa. Zmusiło to główny korpus austriacki do opuszczenia Warszawy i podjęcia kontrofensywy, ale po klęsce wojsk austriackich w bitwie z Francuzami pod Wagram i wystąpieniu przeciw nim Rosji, sprzymierzonej na krótko z Francją, wojska austriackie opuściły terytorium Księstwa Warszawskiego.
edytuj Władze cywilne polskie w okresie wojny austriacko-polskiej
edytuj Miejsca postoju Rządu Księstwa Warszawskiego
Rząd po mierostrzygniętej bitwie pod Raszynem i wobec koncepcji oddania Austriakom Warszawy opuścił stolicę i udał się 21 maja 1809 roku do Torunia W obliczu zbliżających się lewym brzegiem Wisły sił austriackich i następstwie zagrożenia oblężeniem Torunia Rząd Księstwa udał się do Łomży. Po opuszczeniu Warszawy z 2 czerwca na 3 czerwca przez Austriaków Rząd wraca do Warszawy.
edytuj Przejęcie administracji przez Polaków
2 czerwca 1809 na wyzwolonych ziemiach Galicji Wschodniej i Galicji Zachodniej książę Józef Poniatowski powołał w imieniu cesarza Napoleona I Rząd Centralny Wojskowy Tymczasowy Obojga Galicji.
edytuj Skutki wojny
Zwycięska kampania sił polskich przyniosła (w połączeniu ze skutkami wojny francusko-austriackiej i bitwy pod Wagram korzyści terytorialne i konsekwencje historyczne.
Księstwo Warszawskie powiększyło się w 1809 o obszar III (tzw. Nowa Galicja) i częściowo I zaboru austriackiego (rejon Zamościa). Przyniosło to wzrost terytorium państwa z 103 do 155 tys. km², a ludności z 2,6 do 4,3 mln osób. Nowe nabytki podzielone zostały na 4 departamenty (krakowski, lubelski, radomski i siedlecki) i 40 powiatów. Bogaty w złoża soli rejon Wieliczki stał się autonomicznym okręgiem pod wspólną administracją Księstwa i Austrii. Część zaboru austriackiego, a mianowicie obwód tarnopolski, przekazany został Rosji, podobnie jak wcześniej obwód białostocki, część zaboru pruskiego, przy utworzeniu Księstwa Warszawskiego w 1807.
Tereny opanowane przez działania Piotra Strzyżewskiego na Lwowszczyźnie i Tarnopolszczyźnie, a będące objęte tworzącą się administracją polską Napoleon Bonaparte 14 października 1809 w traktacie pokojowym w Schönbrunn, kończącym wojnę z Austrią roku 1809 przekazał te tereny Rosji, ufając w przyjaźń z carem Aleksandrem. Wobec radości wygranej wojny obronnej i powiększenia Księstwa nie rozbudziło to tak jak po pokoju w Tylży (w roku 1807: białostocczyznę Rosji a Żuławy, Warmię i Mazury Prusom, a także wyodrębniając Gdańsk w wolne miasto) negatywnych nastrojów wśród Polaków.
Utworzona w ten sposób nowa południowa granica Księstwa Warszawskiego, po utworzeniu Królestwa Polskiego w 1815 przetrwała w zasadzie bez zmian jako granica rosyjsko-austriacka do 1914.
edytuj Wzrost militarny Wojska Polskiego w wojnie austriacko-polskiej
Na wyzwalanych ziemiach emanowała nadzieja i radość. Młodzież i mieszczaństwo powszechnie garnęli się pod znaki narodowe, wstępując do formujących się regimentów. Nabytki terytorialne Księstwa Warszawskiego miały tutaj olbrzymie znaczenie i wprost przekładały się na wzrost potencjału militarnego. Poniższy wykaz dotyczy tej części formowanej kawalerii - tzw. pulki kawalerii galicyjsko-francuskiej, która wywodzi się z ziem wyzwolonych w wyniku wojny austriacko-polskiej
- Pułk 2-gi ułanów - wystawiony kosztem Rozwadowskiego "i mieszkańców", przemianowany rozkazem z dnia 7 grudnia 1809 na Pułk 8-my ułanów XW
- Pułk 4-ty ułanów - wystawiony we Lwowie kosztem hr. Adama Potockiego i mieszkańców Lwowa, przemianowany rozkazem z dnia 7 grudnia 1809 na Pułk 11-ty ułanów XW
- Pułk 5-ty ułanów - wystawiony kosztem Ryszczewskiego i obywateli Podola austriackiego i rosyjskiego, przemianowany rozkazem z dnia 7 grudnia 1809 na Pułk 12-ty ułanów XW
- Pułk 6-ty ułanów - wystawiony kosztem Trzcielskiego i obywateli Podola austriackiego i rosyjskiego, przemianowany rozkazem z dnia 7 grudnia 1809 na Pułk 15-ty ułanów XW
- Pułk 7-my ułanów - wystawiony kosztem Tarnowskiego i obywateli Podola austriackiego i rosyjskiego, przemianowany rozkazem z dnia 7 grudnia 1809 na Pułk 16-ty ułanów XW
- Pułk 1-szy huzarów - pod dowództwem Tollińskiego, wystawiony kosztem cyrkułu lubelskiego, zamojskiego, bialskiego i stanisławowskiego, przemianowany rozkazem z dnia 7 grudnia 1809 na Pułk 13-ty huzarów XW.
Natomiast ta część piechoty galicyjsko-francuska, która wywodzi się z ziem wyzwolonych w wyniku wojny austriacko-polskiej sformowana była następująco:
- Pułk 1-szy piechoty - pułk. Sznajder wystawiony kosztem cyrkułu lubelskiego, zamojskiego, bialskiego i stanisławowskiego, przemianowany potem na 13-ty pułk piechoty XW
- Pułk 5-ty piechoty - pułk. Konstanty Czarotoruski, wystawiony kosztem księcia Konstantego Czartoryskiego, przemianowany potem na 16-ty pułk piechoty XW
- Pułk 6-ty piechoty - pułk. Hornowski, wystawiony kosztem ordynata Zamoyskiego w dobrach Ordynacji Zamoyskich, przemianowany potem na 17-ty pułk piechoty XW.
edytuj Źródło
- B. Pawłowski - Historia wojny polsko-austriackiej 1809 roku, Warszawa 1935
- J. Dudziński - Działania Piotra Strzyżewskiego w Galicji Wschodniej w czasie wojny polsko-austriackiej roku 1809 [1]
- S. Szenic "Larum na traktach Warszawy"
- Bronisław Gembarzewski "Wojsko Polskie 1806-1814", wyd. Gebethner i Wolf, Warszawa 1905.
- "Opis wypadków wojennych w Polsce pod dowództwem Józefa x.Poniatowksiego w roku 1809", wyd. w Warszawie 1831.
- Ryszard Morawski, Henryk Wielecki "Wojsko Księstwa Warszawskiego * Kawaleria", wyd. Bellona
edytuj Zobacz też
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
