Stan wyjątkowy - jeden z nadzwyczajnych stanów państwa, którego wprowadzenie powoduje w szczególności ograniczenie określonych praw i swobód obywatelskich. W Polsce instytucja stanu wyjątkowego była w regulacjach konstytucyjnych w latach 1952-1983 wchłonięta przez instytucję stanu wojennego.
W Polsce stan wyjątkowy może wprowadzić prezydent na czas oznaczony, lecz nie dłuższy niż 90 dni, na części albo na całym terytorium kraju, jeśli:
- zagrożone zostało bezpieczeństwo wewnętrzne państwa;
- zagrożone zostało bezpieczeństwo obywateli lub naruszony porządek publiczny;
- w przypadku klęski żywiołowej.
Prezydent może przedłużyć ten stan tylko raz (na okres nie dłuższy niż 60 dni) za zgodą Sejmu.
W czasie stanu wyjątkowego oraz przez 3 miesiące po jego zakończeniu nie mogą być zmienione Konstytucja i ordynacje wyborcze oraz nie można rozwiązać Sejmu; nie przeprowadza się też wyborów ani referendów ogólnokrajowych. W przypadku upływu kadencji Prezydenta, Sejmu i Senatu bądź organów samorządu terytorialnego ulegają one odpowiedniemu przedłużeniu.
edytuj Akty normatywne regulujące funkcjonowanie państwa podczas obowiązywania stanu wyjątkowego w Polsce
| # | Akt normatywny | Data wejścia w życie | Data uchylenia | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Dekret z dnia 2 stycznia 1919 r. o wprowadzeniu stanu wyjątkowego
(Dz.Pr.P.P. Nr 1, poz. 79 i Nr 14, poz. 159) |
2 stycznia 1919 | 1 sierpnia 1919 | |
| 2 | Ustawa z dnia 25 lipca 1919 r. w przedmiocie zapewnienia bezpieczeństwa Państwa i utrzymania porządku publicznego w czasie wojny
(Dz.Pr.P.P. Nr 61, poz. 364) |
1 sierpnia 1919 | 19 marca 1928 | |
| 3 | Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o stanie wyjątkowym
(Dz.U. Nr 33, poz. 307) |
19 marca 1928 | 10 marca 1937 | |
| 4 | Ustawa z dnia 22 lutego 1937 r. o stanie wyjątkowym
(Dz.U. Nr 17, poz. 108) |
10 marca 1937 | po 1945 | Desuetudo |
| 5 | Ustawa z dnia 5 grudnia 1983 r. o stanie wyjątkowym
(Dz.U. Nr 66, poz. 297, z 1989 r. Nr 34, poz. 178, z 1997 r. Nr 81, poz. 512 i z 2002 r. Nr 156, poz. 1301) |
10 grudnia 1983 | 21 stycznia 2003 | |
| 6 | Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym
(Dz.U. Nr 113, poz. 985, Nr 153, poz. 1271 i z 2006 r. Nr 104, poz. 711) |
21 stycznia 2003 | Obowiązuje |
edytuj Literatura
- Michał Brzeziński, Stany nadzwyczajne w polskich konstytucjach, Warszawa 2007 (ISBN 978-83-7059-814-3)
- Lech Mażewski, Stany nadzwyczajne w Polsce w latach 1918-1989, Toruń 2006 (ISBN 978-83-7441-497-5)