Rękopis znaleziony w butli (ang. MS. Found in a Bottle) – nowela amerykańskiego pisarza Edgara Allana Poe. Została po raz pierwszy opublikowana na łamach Baltimore Saturday Visiter 19 października 1833 roku.
Spis treści |
edytuj Fabuła
Anonimowy narrator, rozstając się z rodziną i krajem, wypływa jako pasażer na pokładzie statku transportowego z Batavii (teraz znanej jako Dżakarta, w Indonezji). Po kilku dniach podróży statek, zostaje uderzony przez potężną falę, która porywa wszystkich poza narratorem i starym Szwedem. Niesieni przez tajfun w stronę południową, zderzają się oni z wielkim czarnym galeonem. Tylko narrator daje rade wdrapać się na pokład. Stwierdza on, że na statku znajdują się starzy członkowie załogi, którzy nie są w stanie go zobaczyć. Kradnie on z kajuty kapitana zapiski, zatrzymuje dziennik (tytułowy manuskrypt), w którym jest ustalona załoga, która wypłynęła w morze. Statek dalej płynie w kierunku południowym i zauważa on, że załoga zdaje się wykazywać oznaki nadziei, mimo perspektywy zniszczenia, gdy dopływają do Antarktydy. Statek wpływa na lód, gdzie zostaje uderzony przez gwałtowny wir wodny przez co zaczyna tonąć.
edytuj Tematyka
Rękopis znaleziony w butli jest jedną z opowieści morskich Poe, obok utworów W bezdni Maelströmu i Przygód Artura Gordona Pyma. Specyfika tej przerażającej historii bierze się z naukowych wyobrażeń i opisów fizycznego świata wykraczającego poza limity ludzkiej eksploracji. Podkreśla idee, zakomunikowane już na początku opowieści, w której narrator zapowiada swoje oddanie realizmowi. Ów realizm się zatraca w otchłani wiru wodnego, jak i przypuszczalnie życie w niej traci również narrator.
edytuj Interpretacja
Przedmowa Poe jest częściowo zgodna z jego biografią, gdyż faktycznie było on źle traktowany przez rodzinę w której dorastał i przez to wyobcował się w jego rodzinnym mieście Richmond. Jednak nie odziedziczył on nawet centa. Historia odnosi się do opowieści o Latającym Holendrze z jednej strony, jak i do Teorii pustej Ziemi Johna Clevesa Symmesa Jr. z drugiej strony. Ziemia jest pusta i ma otwory w biegunie północnym i południowym, w które miał się wlewać ocean. Oba motywy są razem skomponowane w symfonie strachu. W jakiej formie Poe poznał legendę o Latającym Holendrze nie jest jasne, możliwe, że dzięki tłumaczeniu Wilhelma Hauffa pt. Gespensterschiff. Kto szuka symboli w opowieści, nie przejdzie obojętnie obok obu statków i ich „pękatej kobiecości”, w której narrator szuka schronienia. Po śmierci matki został on natychmiast oddany do matki zastępczej, po to tylko aby wpaść przy niej w katastrofę ostatecznego osierocenia. Jak wiadomość w butelce mogła uciec wirowi, w który wpadł statek, nie zostało przez Poe wyjaśnione.
edytuj Publikacja
Na łamach Baltimore Saturday Visiter 15 czerwca 1833 roku, wydawcy Charles F. Cloud i William L. Pouder zapowiedzieli nagrody w wysokości 50 dolarów za najlepszą opowieść i 25 dolarów za najlepszy wiersz, nie przekraczający 100 linijek do 1 października 1833 roku. Poe zgłosił Rękopis znaleziony w butli obok pięciu innych. Jury w składzie John Pendleton Kennedy, Dr. James Henry Miller i John H. B. Latrobe spotkali się w domu w Latrobe i jednogłośnie wybrali historię Poe jako najlepszą. Nagroda została ogłoszona 12 października, przedruk został umieszczony w następnym wydaniu z 19 października z uwagą, że „Przedłożona historia została wybrana i nagrodzona przez komitet 50 dolarami. Jest ona bardzo obrazowa jeśli chodzi o styl jej kompozycji”. Poe zgłosił się również do konkursu z wierszem The Coliseum, który został opublikowany kilka dni później, jednak nie wygrał nagrody. W artykule z Philadelphia Saturday Museum4 marca 1843 roku, Henry B. Hirst wspomniał, że także Timothy Shay Arthur brał udział w owym konkursie. Rękopis znaleziony w butli został przedrukowany w People's Advocate w Newburyport 26 października. Było w planach, że Rękopis znaleziony w butli miał być częścią kolekcji zwanej Tales of the Folio Club. Folio Club miał być fikcyjnym literackim stowarzyszeniem. Idea była podobna w niektórych aspektach do Opowieści kanterberyjskich autora Geoffrey Chaucera. Raz w miesiącu każdy członek prezentowałby swoją historię. Saturday Visiter opublikował reklamę wzywającą prenumeratorów do ich kupna za 1 dolar za sztukę. Jednak tydzień później gazeta ogłosiła, że autor wstrzymał się, wyjaśniając, że historie miałyby być wydrukowane w Filadelfii.